Hvað kostar óháð mat á húsnæðistjóni og hvernig er þóknunin reiknuð?

Frá fyrstu skoðun til lokauppgjörs

Þegar þú ræður óháðan matsmann vegna húsnæðistjóns greiðir þú fyrir röð verkþátta. Hann fer yfir skilmála fasteignatryggingar, brunatryggingu og brunabótamat, skoðar eignina og greinir orsök og umfang skemmda. Hann gerir magntöluskrá og kostnaðaráætlun með einingaverðum sem endurspegla íslenskan verktakamarkað, og safnar saman teikningum, myndum og öðrum gögnum.

Að því loknu kemur samningahlutinn: matið er lagt fyrir tryggingafélagið, matsmaðurinn ræðir við matsmann félagsins, svarar athugasemdum, tekur þátt í sameiginlegum skoðunum og fylgir málinu eftir uns uppgjör er frágengið. Í stærri málum getur hann einnig haft umsjón með því að viðgerðin sé í samræmi við það sem samið var um.

Í fjöleignarhúsum bætist oft við vinna sem tengist húsfélaginu: fundir með stjórn, skýringar fyrir aðra eigendur og aðgreining á séreign og sameign í matinu. Slík vinna er raunveruleg og ætti að koma fram í tilboðinu, svo hún komi ekki á óvart á lokareikningi.

Tafla yfir leiðbeinandi þrep

Engin opinber gjaldskrá gildir um óháða matsmenn á Íslandi og verðlagning er frjáls. Taflan sýnir leiðbeinandi stærðargráðu sem sjá má á markaði, hún er ekki opinber og er hér eingöngu til viðmiðunar. Eins og víðast hvar lækkar hlutfallið eftir því sem tjónið stækkar, því ákveðin grunnvinna fylgir hverju máli óháð fjárhæð.

Hafðu í huga að hlutfall eitt og sér segir ekki alla söguna. Það skiptir öllu á hvaða grunni það er reiknað, eins og fjallað er um hér á eftir.

Verðlag á byggingamarkaði hefur einnig áhrif. Þegar eftirspurn eftir iðnaðarmönnum er mikil hækka einingaverð og þar með fjárhæð tjónsins, sem getur fært málið upp um þrep í töflunni. Góður matsmaður útskýrir hvernig hann velur einingaverð og hvaða heimildir hann styðst við.

Leiðbeinandi upphæðir, staðfestu hjá hverjum matsmanni.

Þrjár leiðir til að reikna hlutfallsþóknun

Í fyrsta lagi getur hlutfallið miðast við heildartjón eins og það er endanlega metið. Í öðru lagi við þær bætur sem tryggingafélagið greiðir, eftir eigin áhættu og frádrátt. Í þriðja lagi eingöngu við viðbótarávinninginn, þ.e. mismuninn á fyrsta tilboði félagsins og endanlegu uppgjöri.

Síðastnefnda leiðin tengir hagsmuni matsmannsins best við þína hagsmuni, en hún hentar ekki alltaf, til dæmis ef matsmaðurinn kemur inn áður en félagið hefur gert nokkurt tilboð. Þá þarf að skilgreina viðmiðunarfjárhæðina skýrt í samningnum.

Fast verð, tímagjald og lágmarksþóknun

Fast verð hentar vel þegar verkið er afmarkað, til dæmis skoðun og skýrsla um eitt rými eftir vatnstjón eða yfirferð á mati félagsins án samningaviðræðna. Tímagjald er algengt hjá verkfræðistofum og byggingafræðingum; leiðbeinandi bil gæti verið um 18.000 til 35.000 krónur á klukkustund án virðisaukaskatts, en sérhæfðir sérfræðingar og lögmenn geta verið dýrari.

Lágmarksþóknun er algeng og á að koma skýrt fram. Hún getur verið sanngjörn, því vettvangsskoðun, gagnaöflun og skýrslugerð taka tíma jafnvel í litlu máli, en hún getur gert eigið mat óhagkvæmt ef tjónið er smávægilegt.

Virðisaukaskattur og útlagður kostnaður

Sérfræðiþjónusta af þessu tagi ber almennt virðisaukaskatt, sem hækkar heildarkostnaðinn verulega ef verð er gefið upp án hans. Spyrðu einnig um útlagðan kostnað sem getur bæst við.

• Ferðakostnaður, einkum ef eignin er utan höfuðborgarsvæðisins
• Rakamælingar, myglusýni og rannsóknir á rannsóknarstofu
• Myndavélaskoðun á lögnum eða hitamyndataka
• Sérfræðiálit burðarþolshönnuðar eða lagnasérfræðings
• Ljósritun teikninga og gagnaöflun frá sveitarfélagi

Réttaraðstoðartrygging og aðrar leiðir til endurgreiðslu

Í íslenskum fasteignatryggingum er sjaldgæft að finna sérstakan lið sem greiðir eigin matsmann vátryggðs, eins og þekkist í sumum öðrum Evrópulöndum. Hins vegar innihalda margar heimilis- eða fjölskyldutryggingar réttaraðstoðar- eða málskostnaðartryggingu sem getur greitt hluta kostnaðar við lögfræðiaðstoð og matsgerðir í ágreiningsmálum.

Slíkar tryggingar hafa yfirleitt hámarksfjárhæð, eigin áhættu og skilyrði. Oft þarf ágreiningur að vera formlega kominn upp, og stundum gildir tryggingin ekki um ágreining við sama félag. Lestu skilmálana og fáðu staðfestingu félagsins fyrirfram. Ef tryggingafélagið óskar sjálft eftir sameiginlegu yfirmati getur verið samið um skiptingu kostnaðar.

Ef málið fer fyrir dóm og þú vinnur getur dómstóll dæmt gagnaðila til að greiða málskostnað, þar með talið kostnað við dómkvadda matsmenn að hluta eða öllu leyti. Á það er þó ekki hægt að treysta fyrirfram, og kostnaðurinn fellur á þig ef málið tapast.

Dæmi um kostnað eftir stærð tjóns

Lítið tjón: skemmdir á baðherbergi eftir leka, metnar á 1.200.000 krónur af félaginu. Óháður matsmaður telur að endurnýja þurfi flísar á öllu gólfinu og metur 1.700.000. Fast verð fyrir skoðun og skýrslu, segjum 120.000 krónur, skilur eftir um 380.000 króna ávinning ef matið er samþykkt.

Miðlungstjón: bruni í eldhúsi með sótskemmdum um alla íbúð. Félagið býður 9.000.000 krónur, óháð mat hljóðar upp á 12.500.000. Með 8% þóknun af viðbótinni greiðir þú 280.000 krónur. Ef sama hlutfall væri reiknað af heildarbótum yrði þóknunin 1.000.000 krónur.

Stórt tjón: einbýlishús sem skemmist verulega. Bætur gætu numið tugum milljóna, og þá er hlutfallið lægra en krónutalan há. Í slíkum málum er algengt að semja um blandaða leið, til dæmis tímagjald upp að þaki og lágt hlutfall af viðbótarávinningi. Dæmin eru leiðbeinandi og án virðisaukaskatts.

Hvernig þú berð saman matsmenn

Leitaðu til fleiri en eins aðila og biddu um skriflegt tilboð með sömu forsendum, svo samanburðurinn verði marktækur. Spyrðu um menntun og réttindi, til dæmis hvort matsmaðurinn sé byggingafræðingur, verkfræðingur eða iðnmeistari, og um reynslu af sambærilegum tjónum. Biddu um dæmi um fyrri skýrslur, án persónuupplýsinga.

Lestu verkbeiðnina vandlega. Hún á að tilgreina reikningsgrunn, hlutfall eða verð, lágmarksþóknun, virðisaukaskatt, útlagðan kostnað, greiðsluskilmála og hvað gerist ef samstarfi er slitið eða ef málið fer til úrskurðarnefndar eða dómstóla. Óljós samningur er algengasta uppspretta deilna við matsmenn síðar meir.

Raunhæfar væntingar

Óháður matsmaður getur ekki lofað tilteknum bótum. Hann getur lagt fram vandað og rökstutt mat sem eykur líkur á sanngjarnri niðurstöðu, en ákvörðunin er tryggingafélagsins og eftir atvikum úrskurðarnefndar í vátryggingamálum eða dómstóla. Treystu frekar þeim sem gefur þér heiðarlegt mat á líkum og kostnaði en þeim sem lofar mestu.

Þegar tjón á heimilinu er stórt getur vandað eigið mat skilað miklu, en aðeins ef þóknunin er skýr og í samræmi við ávinninginn. Gerðu skriflegan samning áður en verk hefst.