Jarðskjálftatjón: að gæta réttar síns gagnvart Náttúruhamfaratryggingu Íslands

Sérstaða íslenska kerfisins

Ólíkt mörgum löndum er tjón vegna jarðskjálfta á Íslandi ekki fyrst og fremst bætt af almennum tryggingafélögum heldur af Náttúruhamfaratryggingu Íslands, NTÍ. Allar húseignir sem eru brunatryggðar eru sjálfkrafa vátryggðar hjá NTÍ, og sama gildir um lausafé, svo sem innbú, sem er brunatryggt hjá vátryggingafélagi.

Þetta þýðir að þú þarft ekki að hafa keypt sérstaka jarðskjálftatryggingu. Á hinn bóginn ræðst vátryggingarfjárhæðin af brunatryggingunni, og fyrir húseignir er hún bundin brunabótamati. Ef það mat er lágt verða bæturnar það líka.

Eigin áhætta og það sem ekki er bætt

Hjá NTÍ gildir eigin áhætta sem reiknast sem hlutfall af tjóni, með lágmarksfjárhæð. Nákvæm hlutföll og fjárhæðir eru ákveðin í lögum og reglum um stofnunina og geta breyst, svo kynntu þér gildandi upplýsingar á vef NTÍ. Sumt fellur utan tryggingarinnar, til dæmis ýmis mannvirki sem ekki eru brunatryggð og lausafé sem ekki er með brunatryggingu.

Hvernig NTÍ metur tjónið

Eftir tilkynningu sendir NTÍ matsmenn á vettvang. Þeir skoða skemmdirnar, meta hvort þær stafi af jarðskjálftanum og áætla viðgerðarkostnað eða hvort eignin teljist altjón. Matsmennirnir starfa á vegum NTÍ, og niðurstaða þeirra verður grundvöllur bótaákvörðunar.

Eftir stóra skjálftahrinu geta tilkynningar skipt þúsundum. Þá líður stundum langur tími milli tilkynningar og skoðunar, og skemmdir sem virtust smávægilegar geta ágerst í eftirskjálftum. Það er ein ástæða þess að margir kjósa að fá eigið mat á meðan beðið er.

Gott er að vera viðstaddur skoðunina, benda á allar skemmdir sem þú hefur tekið eftir og afhenda matsmönnum ljósrit af eigin skráningu. Spyrðu hvaða aðferð sé notuð við kostnaðaráætlun og hvort tekið sé tillit til hækkana á byggingarkostnaði, sem getur verið veruleg eftir stóra atburði þegar eftirspurn eftir iðnaðarmönnum eykst skyndilega.

Hvar skilur á milli mats NTÍ og eigandans?

Algengasta deiluefnið er orsakatengsl. Sprungur í steinsteypu, sig í gólfum og skemmdir á lögnum geta átt sér aðrar skýringar, svo sem gamlar steypuskemmdir, frostskemmdir eða eðlilegt sig. Matsmenn þurfa að greina hvað er nýtt og hvað var fyrir.

Önnur atriði sem oft eru umdeild eru hvort viðgerð sé raunhæf eða hvort eignin sé í raun ónýt, hvernig farið er með skemmdir á burðarvirki sem ekki sjást, og hvort lagnakerfi undir gólfplötu hafi skaddast. Óháður matsmaður, gjarnan byggingaverkfræðingur með reynslu af burðarþoli, getur lagt fram eigin greiningu og rökstutt hana með mælingum.

Óháði matsmaðurinn getur einnig metið hvort skjálftinn hafi raskað jarðvegi undir húsinu, sem getur valdið skemmdum mörgum mánuðum síðar. Slíkt kallar oft á samvinnu við jarðtæknisérfræðinga og nákvæmar hæðarmælingar á gólfum og sökklum, sem eru endurteknar með reglulegu millibili.

Það sem þú ættir að skrá strax

Gögn um ástand eignarinnar skömmu eftir skjálftann eru dýrmæt, sérstaklega ef eftirskjálftar halda áfram.

• Dagsettar myndir af sprungum, með mælistiku eða hlut til viðmiðunar
• Skráning á breytingum milli daga eða vikna, ef sprungur stækka
• Eldri myndir eða skýrslur sem sýna ástand fyrir skjálftann
• Kvittanir fyrir bráðaaðgerðum, flutningi og geymslu innbús
• Listi yfir skemmt innbú með áætluðu verðmæti og kaupárum

Öryggi fyrst, síðan tjónamat

Farðu ekki inn í hús sem almannavarnir eða viðbragðsaðilar hafa lýst ótryggt. Fylgdu fyrirmælum yfirvalda um rýmingu og aðgang. Þegar óhætt er geturðu hafist handa við skráningu og bráðaaðgerðir, svo sem að loka fyrir vatn og hita ef lagnir hafa rofnað.

Á svæðum þar sem aðgengi er takmarkað til lengri tíma, eins og varð í Grindavík, getur skoðun tafist og sérstakar reglur gilt. Í slíkum aðstæðum er mikilvægt að fylgjast vel með tilkynningum frá NTÍ og stjórnvöldum.

Ef þú vilt andmæla bótaákvörðun

Byrjaðu á því að óska eftir rökstuðningi og öllum matsgögnum frá NTÍ. Leggðu síðan fram skriflegar athugasemdir með mati óháðs matsmanns þíns. Oft er hægt að fá endurskoðun eða endurmat á þessu stigi.

Ef það dugar ekki er hægt að skjóta ákvörðun NTÍ til sérstakrar úrskurðarnefndar sem fjallar um ágreining vegna náttúruhamfaratrygginga. Kæruleiðir og frestir koma fram í ákvörðunarbréfinu og á vef stofnunarinnar, svo lestu þau vandlega. Dómstólaleiðin er einnig opin, og þar getur dómkvaddur matsmaður komið við sögu.

Hvenær borgar sig að fá eigið mat?

Eigið mat er sérstaklega gagnlegt þegar grunur er um burðarvirkisskemmdir, þegar NTÍ telur hluta skemmdanna eldri en skjálftann, eða þegar valið stendur á milli viðgerðar og altjóns. Í minni málum, þar sem einungis er um yfirborðssprungur að ræða, getur verið nóg að fara vandlega yfir mat NTÍ sjálf(ur).

Óháður matsmaður á að gera þér grein fyrir mögulegum ávinningi og kostnaði áður en hann hefst handa. Varastu þann sem lofar tilteknum bótum fyrirfram, því endanleg niðurstaða ræðst af reglum NTÍ og gögnum málsins.

Kerfið á Íslandi tryggir víðtæka vernd gegn jarðskjálftum, en niðurstaða matsins skiptir sköpum fyrir bæturnar. Vandað eigið mat getur hjálpað þér að tryggja að ekkert gleymist.