expertdassure.com as Gaeilge: an saineolaí a sheasann leis an árachaí

Dhá shaineolaí, dhá thaobh

Nuair a dhéanann tú éileamh suntasach ar d'árachas tí nó gnó in Éirinn, ceapann an t-árachóir coigeartóir caillteanais (loss adjuster) chun an damáiste a scrúdú agus moladh a dhéanamh faoin socrú. Tá dualgas air a bheith cothrom, ach is í an chuideachta árachais a cheapann agus a íocann é.

Ar an taobh eile tá an measúnóir caillteanais (loss assessor), saineolaí neamhspleách a cheapann agus a íocann an t-árachaí féin. Is é a ról an t-éileamh a ullmhú, an fhianaise a bhailiú, an polasaí a léamh ó thaobh an árachaí, agus caibidlíocht a dhéanamh leis an gcoigeartóir. Is ionann é, a bheag nó a mhór, agus an public adjuster i Meiriceá Thuaidh nó an t-expert d'assuré sa Fhrainc.

Cathain a bhíonn gá leis

Ní gá measúnóir do gach éileamh. Is minic gur féidir éileamh beag, soiléir a láimhseáil go díreach. Bíonn luach níos mó le saineolaí neamhspleách nuair a bhíonn an damáiste mór, nuair a bhíonn an polasaí casta, nuair a dhiúltaítear don éileamh, nó nuair a bhíonn an tairiscint i bhfad faoi bhun an chostais réadúil.

Na treoracha atá ar fáil as Gaeilge

Tá péire treoracha againn do gach ceann de na príomhbhaoil a bhuaileann tithe agus gnólachtaí in Éirinn: ceann amháin faoi ról an tsaineolaí agus faoin bpróiseas, agus ceann eile faoi na táillí.

• Damáiste tine: deatach, súiche, cóiríocht mhalartach agus liosta ábhar.
• Damáiste stoirme: díonta, simléir, fálta agus an díospóid faoi mheath.
• Damáiste tuile: tuilte abhann agus cósta, triomú agus barrachais tuile.
• Damáiste uisce: píopaí reoite, sceitheadh faoi chith agus áitreabh folamh.
• Caillteanas gnó: brabús comhlán, tréimhse slánaíochta agus íocaíochtaí eatramhacha.

Conas a théann éileamh ar aghaidh

Tosaíonn gach éileamh le fógra a thabhairt don árachóir chomh luath agus is féidir agus le céimeanna réasúnta chun damáiste breise a chosc. Ina dhiaidh sin, tagann an coigeartóir chun an damáiste a fheiceáil. Má cheapann tú measúnóir, léann sé do pholasaí, taifeadann sé an damáiste, faigheann sé meastacháin agus ullmhaíonn sé an t-éileamh go foirmiúil.

Leanann caibidlíocht idir an measúnóir agus an coigeartóir go dtí go n-aontaítear socrú. I gcás éileamh mór, d'fhéadfadh íocaíochtaí eatramhacha a bheith ann ar dtús. Má leanann díospóid faoi mhéid an chaillteanais, tá clásal eadrána i roinnt polasaithe.

Gearáin agus cosaint tomhaltóirí

Is é Banc Ceannais na hÉireann a rialaíonn árachóirí, agus leagann an Cód Cosanta Tomhaltóirí síos caighdeáin maidir le héilimh a láimhseáil. Má theipeann ar nós imeachta gearán inmheánach an árachóra, is féidir le tomhaltóirí agus le gnólachtaí beaga incháilithe dul chuig an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais agus Pinsean, seirbhís atá saor in aisce don ghearánach.

Cé mhéad a chosnaíonn measúnóir caillteanais?

In Éirinn, is gnách go n-íoctar measúnóirí le céatadán den socrú deiridh, móide CBL. Níl aon scála oifigiúil ann; braitheann an ráta ar mhéid agus ar chastacht an éilimh, agus laghdaíonn sé de ghnáth de réir mar a ardaíonn luach an tsocraithe. Bíonn táille íosta ag roinnt cuideachtaí, rud a bhíonn tábhachtach d'éilimh bheaga.

Ní chlúdaíonn formhór na bpolasaithe tí táillí measúnóra. I bpolasaithe tráchtála, d'fhéadfadh clásal costais ullmhaithe éilimh a bheith ann, le teorainneacha. Tugann ár leathanaigh táillí ordú méide táscach in euro, bonn an ríofa agus samplaí, ionas gur féidir leat tairiscintí a chur i gcomparáid go ciallmhar.

Ag roghnú measúnóra go ciallmhar

Iarr tairiscint scríofa ina luaitear an céatadán, an bonn ar a ríomhtar é, aon táille íosta, CBL agus an clásal scoir. Cuir ceisteanna faoi thaithí leis an gcineál éilimh atá agat, agus faoin duine a bheidh ag plé leis ó lá go lá. Seachain aon duine a gheallann suim áirithe nó a chuireann brú ort síniú láithreach; ní féidir toradh éilimh a ráthú.

• Cé mhéad a chosnaíonn saineolaí neamhspleách tar éis damáiste stoirme?
• Damáiste stoirme in Éirinn: an measúnóir a oibríonn don árachaí
• Damáiste tuile in Éirinn agus ról an tsaineolaí neamhspleách
• Éalú uisce agus damáiste uisce: saineolaí neamhspleách ar thaobh an árachaí
• Saineolaí neamhspleách don árachaí i gcás caillteanais ghnó in Éirinn
• Táillí an tsaineolaí neamhspleách in éileamh caillteanais ghnó in Éirinn
• Táillí an tsaineolaí neamhspleách in éileamh tuile in Éirinn
• Táillí saineolaí neamhspleách d'éilimh éalaithe uisce in Éirinn
• Táillí saineolaí neamhspleách i gcás damáiste tine in Éirinn
• Tar éis tine in Éirinn: saineolaí neamhspleách a chosnaíonn an t-árachaí

Cibé acu tine, stoirm, tuile, sceitheadh uisce nó caillteanas gnó atá i gceist, tá treoir anseo chun cabhrú leat cinneadh eolasach a dhéanamh. Roghnaigh an leathanach a bhaineann le do chás.