Saineolaí neamhspleách don árachaí i gcás caillteanais ghnó in Éirinn

Cé hé an measúnóir caillteanais agus cén fáth a bhfuil sé ar thaobh an ghnó

In Éirinn, úsáidtear an téarma Béarla loss assessor don duine gairmiúil a cheapann agus a íocann an t-árachaí chun a éileamh a láimhseáil. Ní hionann é agus an loss adjuster, nó coigeartóir caillteanais, a cheapann an t-árachóir chun an t-éileamh a scrúdú thar a cheann féin. Bíonn an dá ról éagsúil go bunúsach: tá dualgas ar an gcoigeartóir an caillteanas a mheas go cothrom, ach is í an chuideachta árachais a thugann treoir dó agus a íocann a tháille.

I gcás caillteanais ghnó, bíonn an measúnóir neamhspleách ag obair go minic le cuntasóir fóiréinseach, mar go mbaineann an chuid is mó den éileamh le figiúirí: díolachán caillte, brabús comhlán, costais sheasta agus costas breise chun an trádáil a choinneáil beo. Is é a phríomhthasc a chinntiú go mbeidh an t-éileamh iomlán, bunaithe ar fhianaise, agus ag teacht le téarmaí an pholasaí.

Téarmaí an pholasaí a mbíonn tionchar acu ar an éileamh

Is clúdach breise é cur isteach ar ghnó (business interruption) i bpolasaí tráchtála de ghnáth, agus bíonn sé ceangailte le damáiste ábhartha a bheith clúdaithe faoin gcuid maoine den pholasaí. Mura bhfuil an damáiste féin clúdaithe, is minic nach mbíonn an caillteanas ioncaim clúdaithe ach an oiread.

Seo iad na pointí a scrúdaíonn measúnóir ar dtús:

• an tréimhse slánaíochta: cé mhéad míonna a chlúdaítear ón dáta damáiste, 12 mí, 18 mí nó níos mó;
• bunús an chlúdaigh: brabús comhlán, láimhdeachas, nó ioncam cíosa;
• an tsuim árachaithe agus an baol tearc-árachais má bhí an figiúr ró-íseal;
• costas méadaithe oibre: áitreabh sealadach, ragobair, trealamh ar cíos;
• síntí clúdaigh: cumhachtaí poiblí, soláthraithe, custaiméirí nó rochtain chosctha;
• eisiamh agus tréimhsí feithimh, mar shampla na chéad uaireanta nó laethanta.

Ón gcéad ghlao go dtí an socrú: an próiseas céim ar chéim

Ba chóir fógra a thabhairt don árachóir chomh luath agus is féidir, mar a éilíonn formhór na bpolasaithe. Ina dhiaidh sin, ceapfaidh an t-árachóir coigeartóir caillteanais, agus is féidir leis an ngnólacht a mheasúnóir féin a cheapadh ag an am céanna nó níos déanaí. Is fearr é a dhéanamh go luath, sula ndéantar cinntí faoi athoscailt nó faoi áitreabh sealadach.

Leanann an obair an t-ord seo de ghnáth: anailís ar an bpolasaí, cruinniú ar an láthair, plean athshlánaithe a aontú, éilimh eatramhacha a ullmhú gach mí nó gach ráithe, agus ar deireadh an t-éileamh críochnaitheach nuair a thagann deireadh leis an tréimhse slánaíochta nó nuair a fhilleann an trádáil ar a gnáthleibhéal.

Íocaíochtaí eatramhacha

Ní féidir le gnó fanacht bliain ar airgead. Iarrann an measúnóir réamhíocaíochtaí ar bhonn na bhfigiúirí atá cruthaithe cheana féin, rud a chuidíonn le pá na foirne, cíos agus iasachtaí a íoc fad a bhíonn an t-athchóiriú ar siúl.

An fhianaise a theastaíonn chun ioncam caillte a chruthú

Is ar an bhfianaise a sheasann nó a thiteann éileamh ar chur isteach ar ghnó. Déanann an t-árachóir comparáid idir an trádáil iarbhír agus an trádáil a bheifí ag súil léi mura mbeadh an teagmhas tarlaithe, agus is minic a bhíonn an díospóid is mó faoin dara figiúr sin.

Ullmhaíonn an measúnóir comhad a chuimsíonn cuntais bhliantúla na mblianta roimhe sin, cuntais bhainistíochta mhíosúla, aischuir CBL ó na Coimisinéirí Ioncaim, taifid phárolla, orduithe a bhí curtha isteach, conarthaí a cealaíodh agus fianaise ar threochtaí séasúracha. Má bhí an gnó ag fás, caithfear an fás sin a léiriú go soiléir; seachas sin, d'fhéadfadh an t-árachóir meán na mblianta roimhe a úsáid agus luach níos ísle a bhaint amach.

Coigeartuithe speisialta

Ceadaíonn go leor polasaithe coigeartuithe ar threochtaí nó ar chúinsí speisialta. Is ansin a bhíonn luach na hoibre saineolaí le feiceáil: argóint réasúnaithe faoi chonradh nua, faoi shéasúr turasóireachta láidir nó faoi tháirge nua a bhí díreach seolta.

Spriocdhátaí agus pointí díospóide coitianta

Leagann polasaithe síos amlínte chun mionsonraí an éilimh a sholáthar, agus is féidir le moill dochar a dhéanamh don éileamh. Ina theannta sin, tá tréimhsí teorann reachtúla ann maidir le himeachtaí dlí; ba chóir comhairle dlí a fháil má tá díospóid ag dul i bhfad.

I measc na n-easaontuithe is minice: an raibh an damáiste ábhartha clúdaithe; cé chomh fada is ba chóir don athshlánú a mhaireachtáil; ar laghdaigh an gnó a chaillteanas go réasúnta; agus an raibh an tsuim árachaithe sách ard. Tháinig cuid de na ceisteanna seo chun solais go poiblí le linn chásanna paindéime COVID-19, nuair a bhí díospóidí ann faoi chlásail rochtana agus galar i bpolasaithe tábhairne agus bialainne.

Gearán a dhéanamh má theipeann ar an gcaibidlíocht

Is é an chéad chéim gearán foirmiúil a dhéanamh leis an árachóir trína nós imeachta inmheánach. Rialaíonn Banc Ceannais na hÉireann gnólachtaí árachais, agus leagann an Cód Cosanta Tomhaltóirí dualgais orthu maidir le héilimh a láimhseáil. Má leanann an díospóid, is féidir le gnólachtaí beaga atá incháilithe dul chuig an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais agus Pinsean (FSPO). Tá clásal eadrána i roinnt polasaithe tráchtála freisin chun díospóidí faoi mhéid an chaillteanais a réiteach.

Is éileamh cuntasaíochta chomh maith le héileamh árachais é caillteanas gnó, agus is é an t-ullmhúchán an chosaint is fearr. Tá treoracha eile ar expertdassure.com faoi tháillí agus faoi bhaoil eile in Éirinn.